ققنوس در برف

ققنوس در برف
 

دود 5 ماه پيش بود كه اخبار ورود پيشرفته‌ترين فضاپيماي رباتيك دنيا به سياره مريخ، در صدر اخبار علمي دنيا قرار گرفت.

فينيكس، مريخ‌نورد، آزمايشگاه پيشرفته‌اي است كه روي قطب شمال مريخ فرود آمد تا با آناليز دقيق شرايط فيزيكي، جوي و زمين‌شناختي سطح قطب مريخ، جواب نهايي اين سؤال را بدهد كه وضعيت آب در سطح مريخ چگونه بوده‌است؟

در اواسط تابستان 2007 سازمان هوانوردي و فضانوردي آمريكا (ناسا) در تكميل طرح‌هاي پژوهشي خود درباره سطح مريخ، فضاپيماي رباتيكي با نام فينيكس (به معني ققنوس) محصول شركت لايكهيد مارتين را به سمت اين سياره پرتاب كرد.

علت اين نامگذاري اين بود كه طرح فينيكس، از دل يك ماموريت كنارگذاشته‌شده چند سال قبل برخاسته‌بود؛ همانند پرنده افسانه‌اي ققنوس كه پس از مرگش، آتش مي‌‌گيرد تا از دل خاكسترش، دوباره تخمي جديد برآيد.

فينيكس در خردادماه امسال به مريخ رسيد. عمليات فرود اين فضاپيما به‌روي سطح مريخ، بسيار حساس بود، چون اين فضاپيما برخلاف مريخ‌نوردهاي قبلي (اسپريت و اپورتونيتي) توان حركت نداشت تا اگر در جاي نامناسبي براي تحقيقات فرود آمده‌باشد، خود را به‌جاي بهتري انتقال دهد.

براي‌همين محل دقيق فرود از پيش مشخص شده‌بود، اما زمان بخش حساس عمليات فرود، كوتاه‌تر از فاصله زماني ارتباطي بين زمين و مريخ بود.

فينيكس بايد در دشتي با پهناي كم (دره سبز) در نزديكي قطب شمال مريخ فرود مي‌آمد، درحالي كه پايگاه هدايت زميني ناسا در دانشگاه آريزونا، توان كنترل فرود را به‌دليل فاصله زماني نداشت.

فينيكس، پس از ورود به جو مريخ و كاهش سرعتش، با كم‌شدن اصطكاك و حرارت ناشي از آن، بايد سپر حرارتي را از خود جدا مي‌كرد.

بعد با استفاده از چتر نجات، سرعتش كمتر مي‌شد تا اينكه از چتر نجات هم جدا شود و با استفاده از بوسترهايي كه در آن نصب شده‌بود، بايد در محل دقيق، فرود مي‌آمد.

اين پيچيده‌ترين عمليات رباتيك و بدون دخالت مستقيم انسان در تاريخ فضانوردي دنيا تا به امروز بود.

اما عمليات از پيش‌برنامه‌ريزي شده، با موفقيت كامل پايان يافت و 3 مدارگرد مريخ، عكس‌هايي را به آزمايشگاه پيشرانه موشكي ناسا (JPL) در دانشگاه كلتك مخابره كردند كه نشان‌دهنده سلامت فرود سطح‌نشين بود..

روي سكوي فينيكس، دكلي نصب شده‌ كه بالاي آن2 دوربين در كنار هم قرار دارد، يك علت اين كار اين بود كه فينيكس بتواند عكس‌هاي 3بعدي به زمين. بفرستد.

2 روز پس از فرود فينيكس و بعد از يك روز تاخير، بازوي رباتيك فينيكس به‌كار افتاد.

در نوك اين بازو يك بيل مكانيكي ظريف با قدرت بالا قرار داشت كه با استفاده از سمباده‌اي از جنس كوارتز، ابتدا خاك سطح مريخ را كه در آن‌ناحيه بسيار سفت است، خراش مي‌داد و بعد قطعات كنده‌شده را به آزمايشگاه كوچك طيف‌سنجي كه روي سكو نصب‌شده بود منتقل مي‌كرد تا آنها را آزمايش كند.

در اين آزمايشگاه؛ ابتدا مواد در كوره‌اي حرارت داده مي‌شدند تا موادي مثل آب، كربن و اجزاي اصلي سازنده مولكولي حيات (درصورت وجود) آشكار شود. اين آزمايشگاه الكتروشيمي، مكا نام دارد.

مهم‌ترين كشف اين دستگاه اين بود كه دريافت كه خاك مريخ (در ناحيه فرود فينيكس) خاصيتي غذايي شبيه باغچه‌هاي زمين دارد.